De Transitie.

Het bedrijf of de instelling dat/die zich wil richten op maatschappelijke waarde heeft een aantal concrete stappen te zetten, die leiden tot een heldere, krachtige en aantrekkelijke organisatie.

De start is het formuleren van een visie: welke impact wil je realiseren? Het kan helpen om die te plaatsen in het kader van bijvoorbeeld de 'Sustainable Development Goals' of de 'Donuteconomie' , maar bedenk dat maatschappelijke waarde verder gaat dan duurzaamheid (1) en bijvoorbeeld verbonden is aan regionale vraagstukken. Het gaat om het vinden van een balans in welvaart (economisch), welzijn (bijvoorbeeld sociaal en ecologisch) en welbevinden (persoonlijke waarde) voor zowel overheden als bedrijven en instellingen (zie figuur onderaan).

Voor een kansrijke aanpak van maatschappelijke vraagstukken is het noodzakelijk dat ook andere ‘spelers’ zich aansluiten. Het zijn de bedrijven en instellingen zelf die hiertoe het initiatief moeten nemen, en hier vorm aan moeten geven in samenwerking, bij voorkeur ook met en met de (lokale) overheden, in wat wordt aangeduid als ‘vitale coalities’. Een goede 'partnerkeuze' is dus van vitaal belang. Daarbij valt bijvoorbeeld ook te denken aan een samenwerking met onderwijsinstellingen, dat biedt toegang tot actuele kennis en participatie van studenten en docenten.
In dialoog wordt daarbij een gezamenlijke ambitie geformuleerd. Daarover wordt ook gesproken met de doelgroepen: met de betrokken klanten/ cliënten/ studenten/ burgers. 

Daarmee ontstaat tevens een nieuw type businessmodel, waarin alle relevante vormen van waarde zijn opgenomen (de 'Purpose Case', zie onder). Daarin is ook de inbreng van de partners zichtbaar en de middelen die gezamenlijk beschikbaar worden gesteld.

De presentatie naar de buitenwereld moet dan helder weergeven waar de organisatie voor staat, en wat de opbrengsten zijn die gerealiseerd zullen worden. Dat is van belang voor zowel de stakeholders als voor huidige en toekomstige werknemers (purpose driven employer branding).

Deze aanpak vraagt ook om andere competenties van de organisatie, van leidinggevenden en medewerkers. Van leidinggevenden wordt een heldere visie op maatschappelijke waarde gevraagd en het sturen op en realiseren van die maatschappelijke waarde, met een daarbij passend voorbeeldgedrag. Het werk wordt – als de organisatie zich in de geschetste richting ontwikkelt – steeds minder solitair en steeds meer in samenwerking uitgevoerd, vaak 'transdisciplinair'. De organisatie van het werk wordt zo complexer en ligt meer bij de professionals, wat vraagt om een 'organiserende professionaliteit'. Het is daarmee een route naar een meer ‘Rijnlandse’ organisatie . Het is van belang te constateren dat we al deze competenties niet zonder meer als aanwezig mogen beschouwen, naast organisatieontwikkeling vraagt het dus ook om ontwikkeling van medewerkers.

Tenslotte maakt dit een andere inrichting van de interne processen noodzakelijk, afhankelijk van het soort product of dienst die men levert.

De transitie is dus aanzienlijk, een organisatie ontwikkelt zich niet in één stap van een ‘klassieke’ naar een waardegestuurde organisatie (Zebregs, zie figuur onder). Jan Rotmans duidt dit aan als een 'evolutionaire revolutie'. Maar de ambitie om dit perspectief te realiseren is bij velen -binnen en buiten de organisatie- aanwezig, de tijd is rijp om deze route te gaan.




Elementen van de transitie (zie de figuren)

Visie en sturen op Maatschappelijke waarde
Waarde: 
- Kees Klomp: Videocollege over Welvaart, Welzijn en Welbevinden  
Sustainable Development Goals
Donuteconomie 
(1) Bill Reed. (2007). Shifting from ‘sustainability’ to regeneration, Building Research & Information 
Antoine Heideveld van Het Groene Brein (video)

Zingeving
Zinverzetten (Peter Henk Steenhuis)

Stappen 
Ralph Zebregs, De evolutie en Revolutie van purpose in organisaties, in Anders Verder
Bianca den Outer. (2016). Sturen op maatschappelijk resultaat: we zijn aan het leren

Business-model  
Matthijs Bobeldijk. (2020). Impact  
Matthijs Bobeldijk. (2019). The Purpose Case.  
EY. (2015). The business case for purpose. Harvard Business Review 2015. 

Presentatie, interactie & samenwerking
Schrijer, D. (2019). Groeien aan de Maas, De verbindende kracht van Vitale Coalities
Pilet, Y.(2017). Boost your employer brand. Brave new books 
De 'Corporate Story'

Competenties medewerkers
M.P.Wiersma. (2019). Het begint bij de medewerker. 
Een uitgewerkt model van ontwikkeling van professionaliteit en organisatie

Organisatie structuur
Jaap Peters, Mathieu Weggeman. (2019).  Het Grote Rijnlandboekje, Business Contact 
Rijnlands op organiseren20.nl 
Jan Rotmans. (2017). Omwenteling. De Arbeiderspers

Inrichting specifieke processen
Onderwijs: zie bv 
Surf. (2016). Whitepaper Onderwijs op maat.

Transitie en disruptie
- filmpje, gepost door Jan Rotmans
- Jan Rotmans: Disruptie